مرتضى مطهرى
62
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
اما روحانيت شيعه در ذات خود يك نهاد مستقل است ، از نظر روحى به خدا متكى بوده و از نظر اجتماعى به قدرت مردم ، و لهذا در طول تاريخ به صورت يك قدرت رقيب در مقابل زورمندان تاريخ ظاهر شده است . در پيش گفتيم علت آنكه سيد جمال در كشورهاى سنى مستقيماً به سراغ تودهء مردم مىرفت و در ايران به سراغ علما ، در كشورهاى سنى مخاطبش تودهء مردمند و در ايران علما ، در آنجا انقلاب را از توده مىخواهد آغاز كند و در ايران از علما ، اين است كه روحانيت شيعه از دستگاه حاكمه مستقل بوده و استعداد انقلابى شدن داشته است بر خلاف روحانيت سنى . روحانيت شيعه عملًا بر تز ماركس خط بطلان كشيده كه مىگويد : مثلث دين و دولت و سرمايه همواره در طول تاريخ با يكديگر همدست و همكار بوده و طبقهاى را در مقابل توده تشكيل مىدادهاند و سه عامل از خود بيگانگى خلق به شمار مىروند . ما در مقالهء « مشكل اساسى در سازمان روحانيت » « 1 » يك بررسى مختصر دربارهء روحانيت شيعه و روحانيت سنى به عمل آورديم و به نقاط قوّت و نقاط ضعف هر كدام اشاره كرديم ، وگرچه اميدوار به اين كه روحانيت سنى بتواند بر ضعف خود پيروز شود نيستيم اما اظهار اميدوارى كرده و آرزو كرديم كه روحانيت شيعه بر نقطهء ضعف خود پيروز شود و اين آرزو را قريبالوقوع دانستهايم . فكر مىكنم اكنون كه در حدود پانزده سال از آن مىگذرد شرايط مساعدترى براى غلبه بر آن نقطهء ضعف پديد آمده باشد . در عين حال از نظر انديشهء اصلاحى و طرح اصلاحى ، در جهان شيعه نيز شخصيتهايى ظهور كردهاند كه انديشههاى اصلاحى در بعضى زمينهها داشتهاند . مرحوم آيتاللَّه بروجردى و علامه شيخ محمد حسين كاشف الغطاء و علامه سيد محسن عاملى و علامه سيد شرفالدين عاملى و بالخصوص علامه نائينى را از اين نظر نبايد از نظر دور داشت . شايسته است اهل نظر انديشههاى اصلاحى اين شخصيتها را هر چند محدود به زمينهاى خاص است ، مورد بررسى و تجزيه و تحليل قرار دهند . ما در مقالهاى تحت عنوان « مزايا و خدمات مرحوم آيتاللَّه
--> ( 1 ) . رجوع شود به كتاب ده گفتار نوشتهء مرتضى مطهرى ، گفتار دهم .